Opowiadając historię , która się zdarzyła Konradowi Lewandowskiemu muszę czytelnikom przybliżyć uwarunkowania polityczne lat 1939-45 w miejscu jego zamieszkania . Wieś  Jeżewo  -nieopodal  Świecia była osadą stosunkowo  dużą [ 2 tysiące mieszkańców ] mającą statut gminy. Przed wojną  większość  mieszkańców  stanowili Polacy 60%, pozostałe 40% Niemcy. Dwa kościoły  katolicki i ewangelicki  świadczyły o preferencjach religijnych mieszkańców. W roku 1940 skład etniczny uległ diametralnej zmianie. Jeżewo wraz z całym powiatem świeckim weszły w skład Rzeszy.Radykalizujące się rządy Hitlera  zezwalały na zamieszkiwanie w granicach Rzeszy tylko Niemców i Volksdeutshów . Rodziny , które nie zdecydowały się na podpisanie  volkslisty , były pozbawiane majątku i wysiedlane do Generalnej Guberni.  W miejsce deportowanych -osadzano Niemców , których  na mocy porozumienia z Rumunią  sprowadzono z Besarabii.  Luty 45 roku w Jeżewie był miesiącem kilkukrotnych zmian położenia frontu niemiecko – rosyjskiego . Ataki i kontrataki Niemców i Rosjan sprawiły , że mieszkańcy  [starcy i dzieci] spędzali większość czasu w  3 schronach przeciwlotniczych – zbudowanych przez Niemców. Na powierzchnię wychodzili tylko wtedy , kiedy przez dłuższy czas nie słychać było  huku wystrzałów .Bo to oznaczało , że któraś ze stron opanowała Jeżewo , a front przesunął się o kilka kilometrów na północ lub na południe. W jednym ze schronów  u „Ertmańskiego” znalazła się rodzina 11 letniego  Konrada i jego 13 letniej  koleżanki  Wiktorii  Niklas [pseudonim Ika]                                                                                                                                  -Konrad zobacz -od co najmniej 3 godzin nie słychać żadnych wystrzałów .To świadczy , że front oddalił się od Jeżewa – może wyjdziemy na powierzchnię  i poszukamy coś do jedzenia i picia?                                                                                                                                                                   – Dobrze Ika -ja jestem gotowy!                                                                                                                     -No to wychodzimy!

-Uważajcie tam na siebie i nie dotykajcie  żadnych nieznanych przedmiotów -bo to mogą być miny! [pouczała matka Konrada], a ty Konrad weź na siebie tą ciepłą kapotę -jest w tej dużej brązowej walizce , która stoi w prawym rogu schronu.                                                                             -Dobrze mamo!                                                                                                                                      Ubrany w kapotę , szalik i czapkę  wraz z Wiktorią wychodzą powoli ze schronu [błogosławieni przez matki]. Widok jaki zobaczyli po wyjściu -tak już ich nie przeraził .Zmiany w krajobrazie wsi były niewielkie . W odległości 220 metrów dopalała się chałupa sąsiada Wącikowskiego . Ruszyli przez wieś przeszukując opuszczone domy .W jednym z nich Konrad znalazł leżącą na podłodze poduszkę -przyda się w schronie [pomyślał].                                                                             – Po co ci ta poduszka [zapytała Ika]                                                                                                           -Przyda się  w schronie.                                                                                                                            - Lepiej szukajmy coś do jedzenia.Chodź pójdziemy do chałupy Kempfa może tam coś znajdziemy , pamiętasz w jakim pośpiechu oni opuszczali Jeżewo- to może nie wszystko zdołali zapakować na wóz.                                                                                                                                                                  -Dobra myśl -ty Ika  zawsze masz dobre pomysły!                                                                                   -No pewnie.                                                                                                                                                      Marsz -zajął im kilka minut. Stan chałupy przedstawiał widok opłakany.Widać ,że gospodarz  uciekał w popłochu -pootwierane szafy, poprzewracane krzesła, części ubiorów leży  na podłodze.  W  kuchni porozrzucane naczynia kuchenne i sztućce .                                                           Konrad- zajrzyj do do spiżarni ,tam  chowa się jedzenie -może coś zostawili. Ja zajrzę do tej szafki pod zlewem.                                                                                                                                         -Ika  chodź tu- zobacz jest rozerwany woreczek z kaszą , pozbieramy to będzie na obiad.Dość mam już tych kartofli.                                                                                                                                          Pozbieraną kasze, przesypali do poszewki znalezionej przez Konrada poduszki. Nagły krzyk Wiktorii- przerwał panującą ciszę.  Z otwartej kuchennej szafeczki wyskoczył duży szczur i pobiegł do otwartych drzwi .                                                                                                                             – Ale mnie przestraszył . Konrad choć idziemy stąd.                                                                                Przeszli do sieni , a stamtąd wyszli na podwórko – kierując się w stronę  schronu. Po wyjściu na główną ulice ,  dostrzegli stojącą kolumnę –  krytych rosyjskich ciężarówek ZIS-5 . Po zbliżeniu się do jednej z nich , z głębi szoferki wyszła kobieta ubrana w wojskową kufajkę w wieku około 30 lat .                                                                                                                                                               -Chadzi siuda [chodź  tutaj]!                                                                                                                             Powiedziała Rosjanka i złapała Konrada za rękę . Ten nie protestując podążał za nią – myśląc , że chce go obdarzyć czymś do jedzenia . W pobliżu szoferki – ta nagle ścisnęła go mocniej i zaczęła wciągać do wnętrza kabiny ! Konrad rzuciwszy poduszkę , druga ręką próbował  odgiąć zaciśnięte palce napastniczki. Niestety kobieta była silniejsza od 11 latka i bez większego trudu wciągnęła go do szoferki.                                                                                                                                 -Co robisz !Puść mnie przecież to boli! Ja chcę do domu!                                                                        Rozpaczliwe krzyki  i płacz chłopca nie zrobił na niej większego wrażenia -wydała kierowcy komendę .                                                                                                                                                           -Nu pajechali [  ruszaj]. Powiedziała głosem stanowczym do kierowcy .Ten zapalił silnik i ruszyli w drogę . Ulokowany pomiędzy szoferem , a napastniczką  [ rozpaczający ]Konrad nie miał najmniejszych szans na ucieczkę .W trakcie jazdy kobieta rozmawia z kierowcą , który bardzo grzecznie, wręcz uniżenie  -zwracał się do niej  Nadia. W monologu skierowanym do chłopca zrozumiał tylko słowo  Moskwa.                                                                                                                  W  tej dramatycznej sytuacji w głowie Konrada kłębiły się myśli , nie dające mu spokoju , co zamierza z nim zrobić Nadia .  Zaczął rozmyślać nad planem ucieczki   – przy  najbliższej okazji. Po dwóch godzinach jazdy , kierowca zatrzymał się” za potrzebą”  w niewielkim lesie . Z tej okazji  skorzystał  Konrad rzucając się w kierunku otwartych drzwi . Niestety Nadia była szybsza i zdążyła  złapać go za nogę – wciągając z powrotem na siedzenie. Dalsza  jazda odbywała się  już bez większych przeszkód – nie licząc omijanych lejów od bomb, spalonych czołgów i samochodów wojskowych [rosyjskich i niemieckich]. Słońce   zaczęło zachodzić , była godzina 16 -kiedy kolumna dotarła do  miasta i zatrzymała się na  placu. Nadia wysiadła.Kierowcy przekazała – pilnuj go dobrze ! Zmęczony kierowca długą jazdą – przysnął . Zauważył to Konrad -zrozumiał, że ma jedyną okazję do ucieczki. Przesunął  się w stronę  drzwi . Otworzył  i zaczął uciekać w kierunku  odwrotnym do stojącej kolumny samochodów, byle dalej od  porywaczy.  Zrobiło się już ciemno. Wystraszony i głodny błąkał się po ulicach  miasteczka. Dotarł na rynek przed ratuszem , gdzie  zatrzymany został przez rosyjskiego żołnierza . Ten zaczął wypytywać  go [ gdzie mieszka i dlaczego nie idzie do domu].Konrad nie rozumiał co żołnierz do niego mówi -więc nic nie odpowiedział. W głowie miał mętlik -sądził , że jest poszukiwany przez Nadię i że z tego powodu zatrzymał go żołnierz. Wobec niemożności dogadania się – dostał potężnego kopniaka  od sołdata , który odwrócił się na pięcie i  odszedł. Płaczący z bólu Konrad   przysiadł na stojącej w pobliżu ławce .   Zainteresował się nim  rosyjski oficer. Zapytał – co robisz tutaj o tak późnej porze? Zorientował się, że chłopiec nie rozumie, więc wziął go za rękę i zaprowadził do ratusza , gdzie mieścił się sztab rosyjskich wojsk. Zdziwiony niecodziennym widokiem wartownik -salutuje oficerowi ,prowadzącemu za rękę zapłakanego chłopca- do Sztabu Dywizji. Tam wokół stołu przy którym posadzono Konrada zbiera się  grupa oficerów  zaciekawionych pobytem 11 latka w sztabie. Niestety próby porozumienia z chłopcem spełzły na niczym. Jeden z oficerów wpadł na pomysł , aby zawołać  sierżanta  Pawła Siemaszkę -którego rodzice są Polakami .Po jego przyjściu -rozmowy ruszyły z kopyta.                                                    -Jak się nazywasz – bo ja Paweł i pochodzę z Lwowa, a ty?                                                               -Konrad Lewandowski -mieszkam w Jeżewie koło Świecia !                                                                        -Jak się tu znalazłeś?                                                                                                                                   Tu Konrad  zaczął snuć swoją opowieść o przygodzie , która go spotkała po wyjściu ze schronu. Paweł tłumacząc to na rosyjski-  wzbudził wielkie zainteresowanie siedzących przy stole oficerów.                                                                                                                                                     -Pytają się ciebie , czy znasz się na mapie.                                                                                                      -Tak-w niemieckiej szkole mnie tego uczyli.                                                                                       Pułkownik  zadecydował : Przynieście chłopcu mapę.Po chwili mapę  Polski rozłożono na stole, niestety mapa była w języku rosyjskim ,którego Konrad nie znał. Przynieście  mapy niemieckie- rozkazał  szef sztabu . Konrad bez problemu  rozpoznał [Schwetz]   Świecie ,  a obok [Jeschau ] Jeżewo . – Z  Heiderode  [Czerska] do tego  Jeżewa  jest około 100 km – powiedział Paweł . Pułkownik – sierżantowi rozkazał doprowadzić chłopca do kolumny kilkunastu czołgów udających się jutro na front i powierzyć go dowódcy czołgu .                                                       -Teraz nakarmcie  jego i przygotujcie jakieś spanie.                                                                                    -Tak jest!                                                                                                                                                                Wszystko  to Paweł przetłumaczył -mówiąc ,że jutro przyjdzie po niego . Tymczasem  w jednej z przewróconych  szaf zrobił mu barłóg -wymoszczony kufajkami , które miały zastąpić jemu materac i kołdrę.  Natłok myśli i trauma , której doświadczył nie pozwoliły mu zasnąć.                    O godzinie  4 lub 5 rano [ jeszcze po ciemku] Paweł poprowadził  11 latka na przedmieścia  Czerska,  gdzie stała kolumna kilkunastu czołgów T-34. Podchodząc do ostatniego w kolumnie przekazał  rozkaz pułkownika – d-cy czołgu wraz z naszym małym bohaterem.   D-ca  wziął chłopca do środka czołgu , jednak po 2 godzinnej jeździe widząc zły stan fizyczny chłopca wysadził go na pancerz czołgu . Przed wyjściem obdarował go jakimś starym porwanym kożuchem i usadowił pomiędzy  ”sołdatami”. Droga powrotna przez pola ,lasy,dukty leśne,drogi polne zajęła im kilka godzin. W pewnym momencie  mijany krajobraz  wydawać się zaczął jakby znajomy, pewność uzyskał , kiedy w oddali dostrzegł wieże ewangelickiego kościoła w Jeżewie. Serce zabiło mu mocno, tak jakby chciało wyskoczyć z klatki piersiowej . Radość , która go rozpierała nie pozwoliła na jakieś przemyślenia . Skok z pędzącego  czołgu -krzyki żołnierzy -trzy kozły i szczęśliwe lądowanie w zaspie śnieżnej.   Łkanie przechodzące  w głęboki szloch  i łzy szczęścia zalewające oczy . To wszystko sprawiło , że poddał się tej fali radości , która go niesie i niesie .Wstaje i zaczyna swój bieg- to bieg ku wymarzonej wolności.                                                   -Maładiec malczik ! Zuch chłopak -krzyczą żołnierze widząc biegnącego. Zdyszany długim biegiem wpadł pomiędzy opłotki pierwszych chałup i zamarł z przerażenia . Dom w którym mieszkał spłonął całkowicie ! Pierwsze kroki skierował do zaprzyjaźnionej  rodziny Doleskich .  Ojciec był woźnym w szkole.Tam wylądował w ramionach -zapłakanej , ale jakże szczęśliwej matki. Tak  zakończyła się traumatyczna przygoda  11 latka . Do chwili obecnej pozostaje pytanie. Pytanie ,które pozostanie bez odpowiedzi-dlaczego Nadia to zrobiła?